W tym wpisie dzielę się bardzo prostym przepisem na niezwykle zdrową i mega tanią potrawę: grecką hortę. Przypomina nasz polski szpinak. To, co ją wyróżnia, to dzikorosnące, sezonowe zioła. Najcenniejsze są teraz wiosną, ale hortę możesz przyrządzać aż do jesieni. To wyjątkowo odżywcze danie z diety śródziemnomorskiej, uwielbane przez stulatków. Gorąco polecam włączyć je do jadłospisu w każdym wi, najlepiej na stałe.
Co to jest horta? Niezwykle zdrowe danie z zielonych roślin, które jadają stulatkowie z błękitnych stref (Blue Zones)
Horta to tradycyjna grecka potrawa ze świeżo zbieranych ziół – po naszemu można ją nazywać „zielskiem”, bo przyrządza się ją z ziół, które wiele osób uznaje wyłącznie za chwasty.
Taką hortę jadł regularnie Stamatis Moraitis, 100-latek z Ikarii, który zasłynął niezwykłą historią wyleczenia z terminalnego raka płuc (opowiadam o tym w webinarze, który możesz obejrzeć tutaj po polsku, a tutaj po angielsku).
Ziół na prawdziwą hortę nie da się kupić w sklepie. Trzeba je zebrać samodzielnie na łące, w ogrodzie lub w lesie – oczywiście z dala od dróg i pól uprawnych. Wyprawa po nie jest okazją do ruchu na świeżym powietrzu – równie odżywcza jak same zioła.
Najcenniejsze są zioła wiosenne i dlatego właśnie teraz w maju namawiam do ich zbierania. Hortę możesz jednak przyrządzać także i później, aż do jesieni.
Przepis na hortę po polsku
Mój przepis nazwałam „hortą po polsku”, bo bazuje na polskich ziołach. Sprawdzi się jednak w każdym zakątku Ziemi – trzeba tylko wiedzieć, które dzikie zioła są tam jadalne i zdrowe.
Składniki na ok. 4 porcje horty
- Świeżo zebrane zioła – mniej więcej 1 ?reklamówka?
im więcej różnych, tym lepiej, - 1 cytryna – pół dużej do garnka(można więcej) + pół do podania,
- opcjonalnie: ocet winny do smaku
- sól do smaku,
- opcjonalnie: zdrowy olej (np. wysokiej jakości olej lniany zimnotłoczony lub wysokiej jakości oliwa z oliwek).
Uwaga! Zarówno cytryna, ocet winny, jak i tłuszcz są bardzo ważne. Zwiększają biodostępność wielu cennych składników, np. karotenoidów lub kwercetyny. Jeśli jednak horta ma być dodatkiem do innego dania obiadowego lub kolacyjnego, które już zawiera dużo tłuszczu, wówczas możesz pominąć go w horcie.
Wykonanie horty
- Ewakuacja żyjątek : Białą ściereczkę rozłóż na blacie (najlepiej oświetlonym przez słońce) i na 10–15 minut wyłóż na nią zebrane zioła, aby umożliwić owadom bezpieczną ewakuację.
- Płukanie: Przepłukaj zioła pod bieżącą wodą (np. na sitku).
- Siekanie: Posiekaj zioła z grubsza (można też użyć ich w całości, ale moi domownicy wolą posiekane, ponieważ większość łodyg choć jest bardzo zdrowa, to jednak nie zawsze łatwo „zjadliwa” 🙂
- Gotowanie:
- Przełóż zioła do dużego garnka i zalej wrzątkiem, mniej więcej do 1/3-1/2 objętości ziół.
- Dodaj świeżo wyciśnięty sok z cytryny oraz sól do smaku.
- Gotuj na małym ogniu pod przykryciem ok. 5-10 minut, aż zioła będą wystarczająco miękkie (czasem konieczne jest wydłużenie czasu gotowania).
- Serwowanie: Odcedzoną hortę podawaj z połówką cytryny (do ponownego skropienia sokiem) oraz opcjonalnie z dobrym tłuszczem.
W Grecji tradycyjnie podawana jest z cytryną, szczyptą soli, czerwonym ocem winnym i świeżą oliwą extra-virgin.- Opcja: Horta na zimno: W Grecji często, szczególnie w okresie upałów, hortę serwuje się jako danie na zimno. Aby to zrobić można po prostu ugotowaną hortę po przestudzeniu schować do lodówki. Greckie przepisy polecają, aby zaraz po ugotowaniu włożyć liście na moment do zimnej wody, zatrzymując proces gotowania, i następnie odcisnąć wodę ? wtedy można od razu podawać. Zwrócę jednak uwagę, że płukanie horty w zimnej wodzie usuwa wiele bogatych odżywczo substancji, co warto rozważyć. Oryginalny wywar w którym gotowana była horta wciąż koniecznie trzeba wykorzystać (patrz komentarz poniżej).
Uwaga! Nie dodawaj tłuszczu do gotowania horty, tylko na już ugotowaną i wyłożoną na talerz.
Wskazówka odnośnie wywaru z horty
Woda z horty to odżywczy wywar – Grecy tradycyjnie przypisują mu silne właściwości zdrowotne. Nie wylewaj go więc. Możesz go wykorzystać np. do gotowania zup. Tak, jak wywar warzywny możesz przechowywac go w lodówce do 5 dni.
Z ilu i jakich ziół zrobić polską hortę w maju?
Najlepiej robić hortę z kilku ziół naraz!
Ostatnią wersję majowej horty zrobiłam „na szóstkę”, czyli z 6 ziół:
- sporej wiechci pokrzywy (zbierałam w rękawiczkach lateksowych),
- wiechci podagrycznika,
- garści przytulii czepnej,
- sporej garści liści truskawek,
- garści liści malin
- kilku kwiatów truskawek (męskich, nie owocujących, więc mała strata 😉
Różnorodność to bardzo ważna cecha zdrowej diety. W przypadku zbioru świeżych ziół przyroda oferuje nam ogromną sezonową różnorodność. Naszym zadaniem jest ją jak najlepiej wykorzystać.
Trzy wskazówki, które pomogą Ci w zbieraniu ziół na hortę
- horta to nie szpinak – nie rób horty wciąż z tego samego, ulubionego zioła,
- przyrządzaj hortę „na piątkę lub szóstkę” – zamiast robić hortę z jednego lub dwóch ziół, sięgnij po 5-6 lub więcej
- ilość zioła nie jest tak ważna jak jego obecność – nawet 1 łodyżka dodatkowego ziółka podniesie wartość odżywczą całego garnka horty.
Jakie zioła na hortę oferują polskie ogrody i łąki w maju?
- pokrzywę zwyczajną (zbieram całą z łodygami)
?zobacz przepis na focaccię z pokrzywą - podagrycznik pospolity (uwielbiam na talerzu, a więc i w ogrodzie!)
- przytulię czepną i wonną
- mniszka lekarskiego (łodygi i liście są mocno gorzkie – nie polecam dla „początkujących”, ale kwiaty można dorzucać do horty dla wszystkich)
- rzeżuchę łąkową,
- bluszcz kurdybanek,
- jasnotę purpurową
- liście malin (zbieram młode)
- liście truskawek (młode)
- liście porzeczek (młode)
- liście lipy (młode)
itd.
?Jeśli interesuje Cię temat dzikich ziół w diecie przeczytaj także: Dzikie zioła w diecie ? jak stosować mniszek, pokrzywę i inne rośliny lecznicze
Z czym podawać hortę? Przykładowe dania, z którymi doskonale się komponuje
Horta to doskonałe uzupełnienie posiłku obiadowego lub kolacyjnego zarówno dla wegan i wegetarian (ze względu na dużo żelaza), jak i mięsożerców (chlorofil, błonnik i inne fitaminy, których mięso nie posiada).
Horta będzie świetnym dodatkiem do:
- dania z ziemniaków, np. puree ziemniaczane podane z jajkiem sadzonym,
- zapiekanki warzywnej, np. dynia pieczona z fetą i papryką czerwoną,
- dania z roślin strączkowych i tofu, np. fasolka w sosie pomidorowym,
- kotletów/sznycli warzywnych, mięsnych i mięsno-warzywnych.
W tym miejscu warto zwrócić uwagę, że chociaż Grecy obecnie jedzą bardzo dużo mięsa, to w miejscach gdzie żyją długo i zdrowo (tak jak na przykład na wspominanej Ikarii), mięso w diecie jest nieobecne lub zjadane w bardzo (!) małych ilościach.
Potencjał prozdrowotny horty i bezpieczeństwo w czasie choroby
Horta to posiłek złożony z ziół leczniczych, a to oznacza, że zawiera składniki aktywne, które od wieków były wykorzystywane do tradycyjnego leczenia. Dziś są badane pod kątem właściwości antyoksydacyjnych, antyzapalnych, immunostymulujących i wielu, wielu innych. Regularne jedzenie tych ziół w ramach horty może więc mieć bardzo korzystny wpływ na zdrowie oraz długowieczność.
Wspomniany na wstępie Stamatis Moraitis uważał, że swoje długie zdrowie zawdzięczał jedzeniu, winu i ziołom właśnie.
Wiele wskazuje na to, że dzięki dzikim ziołom horta jest jednym z ważnych elementów tradycyjnej diety śródziemnomorskiej, które decydują o jej wyjątkowym potencjale prozdrowotnym. Dlatego jest to dieta powszechnie polecana w każdej chorobie przewlekłej, w tym w chorobie nowotworowej, choć ja osobiście preferuję dietę dr Budwig.
Na koniec muszę Cię ostrzec: w niektórych stanach zdrowotnych zioła mogą być niewskazane. W związku z tym, jeśli jesteś w trakcie jakiegokolwiek leczenia, koniecznie dopytaj lekarza, które zioła są dla Ciebie bezpieczne, a które nie.
Podsumowanie
Horta to znacznie więcej niż szpinak, czy jarmuż. To potężna dawka różnorodnych witamin, minerałów i unikalnych fitozwiązków, nazywanych też fitaminami. Z dodatkiem soku z cytryny, octu i dobrego tłuszczu zwiększa się ich biodostępność. Aby Twoja horta była nie tylko smaczna, ale i maksymalnie prozdrowotna, możesz skropić ją na talerzu olejem lnianym tłoczonym na zimno tłoczonym specjalnie dla Primanatury, który znajdziesz w naszym sklepie www.primanatura.shop
A jeśli chcesz wiedzieć więcej o tym, jak dieta może wspierać walkę z chorobami cywilizacyjnymi, zapraszam Cię na mój kompletny kurs diety dr Budwig, w którym uczę, jak w pełni wykorzystać potencjał natury dla Twojego zdrowia. Kurs dostępny jest po polsku: www.dietabudwig.pl i po angielsku: www.budwigcourse.com.